Yapay zekâ, insan zekâsını taklit ederek oluşturulan ve veri yükleyerek öğrenebilen, verilerin dijital ortamda yüklenerek oluşturulan programa verilen bir isimdir. Son dönemde yapay zekâ teknolojisinde hızlı ilerlemeler her işte ufuk açtığı gibi psikoloji alanında da yeni ufuklar açmıştır. Burada kullanılacak verilerin iyi değerlendirmesi yapılmalıdır. Çünkü yapay zekâ programını da hazırlayan, programı oluşturan insandır. Her alanda yapay zekâ destekli dallar olduğu gibi psikolojik danışmanlık hizmetlerinde de kullanılmaktadır. Bu yenilikçi yaklaşım, terapi süreçlerinde danışanlara ve terapistlere kolaylık sağlamaktadır. Ancak faydası olduğu gibi zararları ve programın boşlukları da olmaktadır.
Yapay zekâ her alanda kullanımı, hangi hizmetleri hangi düzeyde yürüteceği, iş durumlarını ne derece etkileyeceği araştırılmıştır. Bu konuda yayınlanan makalelerde araştırmaya katılan psikolojik danışmanların ve öğretim elemanlarının seçiminden derinleşmesine ve zengin bilgi içeren durumlara ulaşmak için nitel araştırmalarda yaygın olarak kullanılmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemlerinden tipik durum örneklemesi yöntemi kullanılmıştır. Buna göre yapay zekâ teknolojisine sahip bu alandaki öğretim elemanları ile yarı yapılandırılmış görüşme mülakatları yapılmış ve görüşleri alınmıştır. Yapay zekâ destekli Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık programlarının mesleki ve eğitsel rehberlikte kullanılabileceği ama kişisel-sosyal rehberlikte yapay zekânın psikolojik danışmanın yerini alamayacağı bulunmuştur.
Makina ve İnsan
Burada en temel araçlardan biri robotlardır. Doğal dil, makine öğretimi gibi teknikler kullanılabilinir. Yazılı veya sözlü iletişim kurabilir. Danışana destek ve rehberlik sunabilir. Seansları yürütebilir ve süreci takip edebilir. Danışmanlık yöntemlerinde birçok avantaj sunabilir. Erişebilirlikle daha çok insanın yararlanmasını sağlayabilir. Zaman kazandırabilir ve zaman konusunda sıkıntısı olanlara bir ilaç gibi gelebilir. Ekonomik olarak kolaylık getirir.
Yapay Zekâ Destekli Danışmalık Uygulaması depresyon, travma sonrası stres bozukluğu gibi yaygın psikolojik tedavilerde kullanılabilir. Rahatlama, bilişsel davranış terapisinde kullanılabilir. Bireysel psikolojik sağlığını desteklemede kullanılabilir. Etikliği konusunda, kişisel bilgilerin bir yerlere aktarımında hassas olunmalıdır. Çünkü dijital ortamdaki her program bir yerlerde depolanmaktadır. Bugün özel bilgilerin para kazanmak, casusluk, düşman ve muhalefetin eline geçmemesinin garantisi yoktur. Şu unutulmamalı ki bugün dijital ortamda dinleme yapıldığı, aradığımız bir kelimenin reklam olarak karşımıza çıktığı bir gerçektir. Toplumun veya bölgelerin ihtiyacı, istekleri, uğraşıları, sosyal yapısı, kişilerin yaşadıkları, yedikleri, içtikleri, tepkileri, sevgileri veri olarak bir araya getirilerek bilgi edinilmektedir. Siyonizm hiçbir şeyi bedava vermez. Bilginin arasına yerleştirdikleri reklam, bilgi edinme gibi girdilerle kazanırlar. Toplumun psikolojisini bozma, toplumu ifsat, şüphe oluşturma, itaatsizlik, eylem haline geçme vb. etkiler yaparak gizli ve açık savaş haline sokabilir. Kısaca Yapay Zekâ hızla gelişen bir alan olması, bazı etik ve güvenlik konularını da beraberinde getirir. Bu konuların başında veri gizliliği ve güvenliği gelir. Tereddütlerden biride Yapay zekâ sistemlerinin şeffaflığı ve hesap verebilirliğidir. Yapay zekâ algoritmalarının karar verme süreçleri bazen karmaşık ve anlaşılması zor olabilir. Kararları ve hesap verebilirliği açık değildir. Bu sorumluluklar, yapay zekânın doğru ve etkili bir şekilde kullanılmasını sağlamak, danışanların haklarını korumak ve güvenilir bir terapi ortamı oluşturmak için gereklidir. Hiçbir makina insan gibi değildir. Bunun yasal hükümleri net konmalıdır. Yapay zekâ ile ilgili her dalda sınırları, sorumlulukları, kontrolü, yasal sorumlulukları kesin belirlenmeli ve boş bırakılmamalıdır.
Yapay Zekâ ve Terapist
Yapılan araştırmalar yapay zekâ psikolog gözetiminde ve kontrolünde olmalıdır. Kullanırken;
* Şeffaflık; danışanlara verileri nasıl topladığı, nerede bilgileri sakladığı, ne izah edilmeli ve kesin takip edilmelidir.
* Veri güvenliği; kimlerle paylaşacağı, bilgilere ulaşımın nasıl yapılacağı, ifşa etmeyeceğinin garantisi ne derecedir.
* Verilerin gizliliği; kimlerle yapıldığının net bilinmemesi, gerekirse takma isimlerin kullanımı sağlanmalıdır.
* Verilerin silinmesi veya yok edilmesi; Danışanın isteği halinde bilgilerin ulaşılmaması silinmesi mümkün olmalıdır.
Etik Sorumluluklar;
* Açıklama; Nasıl çalışıldığı, hangi verileri kullandığı, dayanağı ve neye göre karar verdiği açıklanabilmelidir.
* Önyargı denetimi; ayrımcılık yapmadığı, önyargıdan uzak oluşu net kanıtlanmalıdır.
* Hesap verebilirlik; hata yaparsa, yanılırsa düzeltebilecek mekanizmanın olması gereklidir.
* Yasal sorumlulukları; Yasal kurallara uyması ve sorumlu olması gerekir.
İnsan açısından etik sorumluluk;
* Psikolog denetimi; İstendiği takdirde psikolog tarafından devreye girilme imkânı olmalı
* Terapist ilişkisi; terapi esnasında destekleyici ve tamamlayıcı olarak devrede olmasının sağlanması
* İnsan ve duygusal dokunuş; yapay zekâ insanın yerini alamaz. Danışanla empati kurma anlayışı ve duygusal destek sunulmalıdır. Yapay zekâ psikoloğun yerini alamaz.
Sonuç
Yapay zekâ mutlaka kontrol altında tutulmalıdır. Makina insan ile bir tutulamaz. Yasal sorumluluk olmalıdır. Empati, güven, bağ kurma, göz teması, ortam önemli bir faktördür. Bunları makinalarla karşılama mümkün değildir. Yapay zekâ sistemi terapistlerin yerini almasına izin verilmemelidir. Yardımcı, kolaylaştırıcı, iş yükünü azaltma, hız ve destek sağlayıcı olarak kullanılabilinir. Yarın yapay zekâ yolu ile psikolojisi bozulanların haberleri gündemimize girmeden, toplumdaki tranvaların yaşanmasına şahit olmadan önceden tedbirler alınması önemlidir. Bununla ilgili akademik ve saha çalışmaları hızlandırılmalıdır.
Milli Şuur, ÖĞ-DER, Maarif